विपद् पर्दा टाउको लुकाउने ठाउँ पनि छैन ः शिवशरण खत्री,


भक्तपुरको सुर्यविनायक नगरपालिका–३ ले साबिक बालकोट गाविसको वडा नं. ७, ८ र ९ लाई समेटेको छ । सानो भूगोल भए पनि वडामा धेरै जनसंख्या छ । वडामा नाम चलेका राजनीतिज्ञ, शिक्षाविद्, कलाकार, सामाजिक अभियन्ताको बसोवास छ । वडाका विकास, निर्माण र समस्यालगायतका विषयमा वडाध्यक्ष शिवशरण खत्रीसँग गरिएको संवाद ।

तपाई निर्वाचित भएपछि वडाका सेवालाई कसरी व्यवस्थित गर्नुभएको छ ?
तत्कालीन बालकोट गाविसका ७, ८ र ९ वडा मिलेर बनेको यो वडा सानो, चर्चित र समस्याग्रस्त छ । यहाँ मुलुककै सामाजिक, आर्थिक प्रभुत्व जमाएका व्यक्तिहरू बस्छन् । यहाँ विशेषगरी न्यायाधीश, सचिव, सहसचिवस्तरका कर्मचारी र अधिकांश निजामती कर्मचारीको बसोवास छ ।
आफ्नो व्यवस्थापनका लागि सबै वडावासी सक्षम छन् । तर, पूर्वाधार र सामाजिक हिसाबले यहाँ थुप्रै समस्या छन् । ती समस्या सुल्झाउन हामी निर्वा्चित भएपछि हरतरहले कोसिस गरेका छौँ । विशेष गरी पूर्वाधारका योजनाको माग बढी छ । संघीयता कार्यान्वयनसँगै स्थानीय तह गठन भएपछि वडालाई थुप्रै अधिकार दिइएको छ । तर, आर्थिक अधिकार दिइएको छैन । हामीसँग बजेट थोरै छ, काम गर्नुपर्ने धेरै छ ।
आर्थिक अधिकारका हिसाबले वडाध्यक्षलाई खुम्च्याइको छ । नगरपालिकाले जे दियो, त्यही हात थापेर वडामा खर्च गर्नुको विकल्प छैन । वडावासीको थोरै–थोरै योगदानबाट लाखौँ रूपैयाँ राजस्व संकलन हुन्छ । तर, त्यति मात्र पर्याप्त हुन्न, समग्र नगरपालिकाको अवस्थालाई हेरेर विकासका कामहरू गर्नुपर्छ । त्यसैले, सोचेजस्तै फटाफट काम गर्न सकिएको छैन । वडावासीलाई एकैपटक धेरै बजेट र योजना चाहिएको छ । माग सबैतिरबाट उही किसिमका आउँछन् । हामीले विभिन्न टोलमा पुगेर समस्याहरूबारे छलफल गरेका छौँ ।
सबैका माग सडक र खानेपानीसँग जोडिएका छन् । प्रदेश र संघीय सरकारमा फरक राजनीतिक नेतृत्व भएका कारण पनि मैले आशा गरे जति बजेट र कार्यक्रम पाउने कुरै भएन । मैले नगरपालिकामा जोड दिएर वडाको विकासका लागि पहल गर्दै आएको छु ।

वडावासीका मुख्य मुख्य समस्या के–के छन् नी ?
वडामा समस्या थुप्रै छन् । तीमध्ये मुख्य समस्या विपद् पर्दा टाउको लुकाउने ठाउँसम्म पनि छैन । खुला क्षेत्र, पार्क, सार्वजनिक चौतारी वा अन्य सार्वजनिक संरचना बनाउने ठाउँ छैन । अलिकति पनि सरकारी, पर्ती वा सार्वजनिक जग्गा नहुँदा हामीले धेरै ठुलो समस्या भोगिरहेका छौँ । वडा कार्यालयलगायत अन्य सरकारी कार्यालय भाडाका घरमा राख्नुपरेको छ । हालै मर्ज भएको विद्यालयको जग्गा र भवनमा वडा कार्यालय सार्ने तयारी गरिएको छ । बजेट भए पनि भवन बनाउँन सकिएको छैन । व्यक्तिले आफ्ना नाममा भएको जग्गा दिँदैनन्, अहिलेको भाउअनुसार जग्गा खरिद गर्न हामीसँग बजेट छैन । पर्ती जग्गा नहुनु हाम्रो विकासको एउटा बाधा नै बनेको छ । अर्को, समस्या खानेपानीको हो । सडक, शिक्षा, ढल व्यवस्थापन, र स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि समस्या छन् ।

वडामा सडकको अवस्था कस्तो छ ? के–के गर्दै हुनुहुन्छ ?
वडामा त्यस्ता घर सायदै होलान्, जहाँ सडक नपुगेको होस् । तर, अहिलेसम्म एउटा पनि कालोपत्रे सडक छैन । हामीले केही सडकलाई कालोपत्रे गर्ने काम थालेका छौँ । अधिकांश सडक मापदण्डबमोजिम विस्तार भएका छैनन् । घर बनाउनेले मापदण्डअनुसार बाटो छाडेर घर बनाएका छन् । जग्गा हुनेले बाटोका लागि जग्गा दिन मान्दैनन् । सीमांकन गर्न समस्या हुने गरेको छ ।
अहिले भएका २–३ मिटरका सडकलाई विस्तार गरेर कम्तीमा ६ मिटर र मुख्य सडकहरूलाई आठ मिटरका बनाउने हाम्रो योजना छ । वडा क्षेत्रका रोजभिलेज हुँदै बालकोट चोक पुग्ने डेढ किमि सडक सीमांकन गरेर कालोपत्रे गर्ने तयारी छ । कालोपत्रेका लागि सडक विभागले ठेक्कासमेत लगाइसकेकाले केही महिनाभित्रै कालोपत्रे हुन्छ । यस्तै, ठिमी बम्हनगर–वडा कार्यालय–मायादोबाटो (१.७ किमि) सडक पनि कालोपत्रेको तयारीमा छ ।
यहाँ प्रदेश सरकारको पाँच करोड रूपैयाँ छ । वडा नं. ३ र ४ को सीमादेखि फलामे पुलबाट पानीट्यांकी हुँदै चित्रपुर जोड्ने करिब एक किमि सडक चौडा गर्नुपर्नेछ । गोदावरी पुलदेखि चित्रपुर सडक कच्ची छ । यहाँ पनि विभागकै करिब १२ करोड बजेटमा विस्तार र कालोपत्रेको तयारी भइरहेको छ । वडाको करिब दुई करोड विकास बजेटमध्ये मोटो रकम सडकमै खर्चिएका छौँ । तर, सीमांकन र मर्मतकै लागि अझै पुगेको छैन । क्रमशः सबै सडकलाई विस्तार गरी कालोपत्रेको काम अघि बढाउँछौँ । मैले नगरपालिका, प्रदेश र सडक विभागसम्म वडाका सडकको स्तरोन्नतिका लागि पहल गर्दै आईरहेको छु ।
खानेपानी र ढलको कस्तो समस्या हो ?
वडामा हरेकजसो घरमा इनार छन् । तर, इनारमा पानी भने पहिलेको तुलनामा घट्दो छ । हामीकहाँ काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेडले पानी वितरण गरेको छैन । दुईवटा उपभोक्ता समितिले खानेपानी वितरण गरेका छन् । तर, पुग्ने पानी वितरण भएको छैन । हप्तामा बल्ल एक–दुईपटक धारामा पानी आउँछ । सबै उपभोक्ताले पिउने पानी किनेरै उपभोग गर्छन् ।
डिपबोरिङ गरेका ठाउँमा पनि पानी निस्कन छाडेकाले समस्या सुरु भएको छ । वडामा यति डिपबोरिङ भएको छ भन्ने कुनै तथ्यांक पनि छैन । यहाँ ८–१० जना मिलेर डिपबोरिङ गर्ने र पानी उपभोग गर्नेहरू पनि छन् । जथाभावी डिपबोरिङका कारण पनि जमिनमुनिको सतहमा समेत पानीको मात्रा कम भएको छ । अब मेलम्ची पर्खिनुको विकल्प हामीसँग छैन ।
अर्कोतर्फ, वडामा ढल निकासको व्यवस्थापन नै भइसकेको छैन । साबिक वडा नं. ९ को ढल सीधै हनुमन्ते नदीमा मिसाइएको छ । ढल निर्माणका लागि सबैतिर माग आएको छ । तर, पर्याप्त बजेट नहुँदा र ढललाई लगेर व्यवस्थित गर्ने ठाउँसमेत नभएकाले समस्या भएको छ । ढललाई लगेर खोलामा मिसाउन नपाइने हो, तर विकल्प दिन पनि सकिएको छैन ।
शैक्षिक सुधारका लागि के–के गर्दै हुनुहुन्छ ?
यहाँ शिक्षित र आर्थिक रूपले सम्पन्न अभिभावक बस्छन् । त्यसैले बच्चाहरू पनि महँगा निजी बोर्डिङ स्कुलमै पढ्ने धेरै छन् । वडामा दुईवटा विद्यालय थिए । त्यसमध्ये विद्यार्थी नभएकै कारण बालकोट आधारभूत विद्यालय मर्ज गरियो । अब गणेश आधारभूत विद्यालय (कक्षा–५) मात्रै छ । त्यहाँ पनि ७०–७५ जना मात्र विद्यार्थी छन् । त्यसलाई व्यवस्थित र गुणस्तरीय बनाउन हामीले वडा कार्यालयबाट निरन्तर पहल गरेका छौँ ।
नगर शिक्षा समितिले सबै सामुदायिक विद्यालयको व्यवस्थापनमा जनप्रतिनिधि नै अध्यक्ष हुने व्यवस्था गरेपछि म आफैँ विद्यालय व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष भएको  छु । सो विदालयमा कक्षा–३ सम्म अंग्रेजी माध्यमबाट पढाइ हुन्छ । शिक्षकलाई नियमित गर्ने, विद्यालयको पठनपाठनको वातावरण सुधार गर्ने र गुणस्तर वृद्धि गर्न हामीले पहल गरिरहेका छौँ ।

यस्ता छन्, वडाका योजना
 सडक स्तरोन्नति र कालोपत्रे
 खानेपानी र ढल विस्तार
 शिक्षाको गुणस्तर वृद्धि
 गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा
 स्वास्थ्य केन्द्र विस्तार
वडाका मुख्य समस्या
 साँघुरा कच्ची सडक
 पिउने पानीको अभाव
 कमजोर सार्वजनिक शिक्षा
 ढल व्यवस्थापन
 भरपर्दो स्वास्थ्य सेवा अभाव
 



प्रतिक्रियाहरु




सम्बन्धित शीर्षकहरु